SF maand: Ferry Visser over Sciencefiction

SF maand: Ferry Visser over Sciencefiction

Dankzij H.G.Wells ben ik science fiction gaan waarderen. Het eerste boek dat ik van hem las was ‘De onzichtbare man’ (1897). Deze klassieker behandelt onder andere het onderwerp wetenschap zonder menselijkheid
en laat zien hoe iemand van zichzelf kan vervreemden als hij zich laat meeslepen door extreme wetenschap en technologie. Vervreemding is een proces waarbij mensen zich niet meer eigen voelen omdat men het idee heeft geen invloed te kunnen uitoefenen op de ontwikkelingen. Dit is een reden waarom scifi belangrijk is.
Want ze houdt de wetenschap een spiegel voor die laat zien hoe de mens van zichzelf kan vervreemden doormiddel van wetenschap en de cognitie.

Twee auteurs die voor mij ieder hier een geweldig voorbeeld van geven zijn Hannes Wielant met ‘Arkhaii’ (2017) en Johan Klein Haneveld met ‘Conquistador’ (2017). Beiden laten op uitstekende wijze zien wat de relatie tussen mens en wetenschap kan zijn en geven een verschillend antwoord op de invloed die vervreemding heeft op de mens.

‘Arkhaii’, het debuut van Hannes Wielant, heeft een ontologisch ethisch karakter. In het verhaal zijn de hoofdpersonen twee onsterfelijke broers, die elkaars tegenovergestelden zijn qua karakter en leven. Daarmee laat hij twee menselijke uitersten zien, die gezamenlijk voor een enorme taak staan. De auteur laat in het verhaal zien dat er een wisselwerking behoort
te zijn tussen de vredelievende emotionele factor en de militaire rationele in de confrontatie met het bestaan. De vervreemding zit hem hier in het eeuwige leven van de broers, waardoor hun tijdloze bestaan leeg is en ieder daar een invulling voor moet vinden, en het gebruik van techniek en wetenschap voor vernietiging van anderen om het voortbestaan van de mens te kunnen waarborgen. De pacifist moet het hierbij steeds afleggen tegen de militair.

‘Conquistador’ van Johan Klein Haneveld laat zich omschrijven als ethisch ontologisch. Het is het titelverhaal van de bundel en gaat over Jonas Janquill, die vanuit innerlijke onrust steeds op zoek gaat naar nieuwe werelden. De auteur laat op treffende wijze zien dat technologie een ondersteunde functie heeft in het leven en niet dient als surrogaat voor
het menselijke. Dit verklaart voor een deel de onrust van Jonas, die voor zijn levensonderhoud afhankelijk is van zijn ruimteschip en alle apparaten die daarbij horen. Het conflict zit hem voor ‘Conquistador’ in het verlangen en daarbij behorende innerlijke onrust en de manier waarop daar gehoor
aan gegeven wordt. Het rationele antwoord op zijn onrust door steeds meer te willen, van de hoofdpersoon veroorzaakt de vervreemding, omdat dit als gevolg heeft dat Jonas steeds verder van zijn gevoel komt te staan.

Hoe hij uiteindelijk het juiste antwoord vindt op zijn onrust door naar zijn gevoel te luisteren en daardoor weer dicht bij zichzelf komt te staan,
maakt voor mij dit verhaal tot een mustread binnen de speculatieve literatuur.

Dit is dus de reden waarom voor mij science fiction waarbinnen vervreemding een belangrijk rol speelt belangrijk is binnen de
speculatieve literatuur. Het laat zien wat de mogelijkheid is als de mens zich laat meeslepen door wetenschap en technologie en wat de consequenties zijn als we teveel vanuit de ratio antwoord geven op het diepste innerlijke verlangen.

Advertenties